Jaarverslag 2019

In 2019 was 23 % van de inkomsten van de gemeente De Ronde Venen afkomstig uit lokale heffingen. De lokale heffingen vormen een belangrijke inkomstenbron voor de gemeente.

De geraamde opbrengsten uit lokale heffingen zijn in lijn met de gerealiseerde opbrengsten. De belastingtaken zijn uitbesteed aan Gemeentebelastingen Amstelland.  Ook in 2019 is verder gewerkt aan het versterken van de samenwerking met Gemeentebelastingen Amstelland. De bestuurlijke informatievoorziening over de uitvoering van de diverse belastingen is verder verbeterd.

In 2019 heeft (gedeeltelijke) compensatie plaatsgevonden aan inwoners en bedrijven van de in rekening gebrachte precariobelastingen. Over de periode tot en met 2019 was er rekening gehouden met een hogere teruggave precariobelasting. De verantwoorde afwijking in programma 10, nummer 1 van afgerond 1 miljoen euro komt door minder compensabele aansluitingen dan oorspronkelijk was geraamd en nog niet gecompenseerde aansluitingen die niet via het GBA gecompenseerd zijn. Bedrijven en personen kunnen nog een beroep doen op de compensatie van deze in rekening gebrachte precariobelasting.

Het heffen van lokale heffingen stelt de gemeente in staat om maatschappelijke voorzieningen op een evenwichtige wijze in stand te houden. Ook stellen heffingen de gemeente in staat maatschappelijke kosten door te belasten aan specifieke veroorzakers, zoals bijvoorbeeld de afvalstoffenheffing en de rioolheffing. In het verlengde hiervan stelt het heffen van lokale heffingen de gemeente in staat een sluitend meerjarenperspectief te bereiken. 

Voor 2019 is een prijsontwikkeling voor de belastingen en tarieven gehanteerd van 2,4 %. Het tarief voor de OZB is gecorrigeerd voor prijs- en waardeontwikkeling.

Voor de afvalstoffenheffing en rioolheffing geldt als uitgangspunt 100% kostendekking.

De belastingtaken zijn uitbesteed aan Gemeentebelastingen Amstelland (GBA). Het gaat om taken op het gebied van de uitvoering van de Wet WOZ, de heffing en invordering van de belastingen onroerendezaakbelastingen, roerende zaakbelastingen, afvalstoffenheffing, rioolheffing, hondenbelasting, forensenbelasting, toeristenbelasting en de bijdragen voor de Bedrijven Investeringszone.

De onroerendezaakbelasting is een algemene heffing. De gewenste opbrengst is bepaald bij het vaststellen van de begroting 2019. Door de gewenste opbrengst te delen door WOZ-waarden op peildatum 1 januari 2018 ontstaat het tarief. De tarieven voor 2019 zijn vastgesteld in de raad van december 2018. Via de 1e bestuursrapportage 2019 zijn de ramingen incidenteel bijgesteld vanwege hogere woz-waarden.

De rioolheffing van 210 euro wordt geheven van eigenaren van woningen en niet-woningen. Bij een waterverbruik boven 300 m³ ontvangt de gebruiker een aanslag voor het meerverbruik van 0,82 euro per m³.

Het uitgangspunt voorde heffing is 100% kostendekkende tarieven na inzet van voorziening rioolheffing.

De afvalstoffenheffing wordt geheven van gebruikers van eenpersoons- en meerpersoonshuishoudens en recreanten. Het tarief voor meerpersoonshuishoudens was 224 euro en 172 euro voor eenpersoonshuishoudens en recreanten. Voor het gebruik van een extra container van 140 liter is 120 euro verschuldigd en 156 euro voor een container van 240 liter.

Het uitgangspunt voor de heffing is 100% kostendekkende tarieven na inzet van voorziening afvalstoffenheffing.

In 2019 komt de kostendekkendheid uit op 96%. Dit wordt vooral veroorzaakt door hogere kosten van het inzamelen van afval die deels worden gecompenseerd door het inzetten van de egalisatievoorziening afvalstoffenheffing. De omvang van deze voorziening is nihil per 31 december 2019. 

De gemeente heft precariobelasting op nutsnetwerken (ondergrondse kabels en leidingen) op basis van de geldende overgangsregeling. Die houdt in dat nog tot 1 januari 2022 precariobelasting mag worden geheven naar maximaal het tarief dat op 10 februari 2016 gold.

Begin 2018 is op basis van een initiatiefvoorstel door 3 raadsfracties door de gemeenteraad besloten om de inwoners (via een bestemmingsreserve precario) te compenseren voor de door Vitens 1 op 1 aan haar klanten doorberekende precariobelasting, verhoogd met bijkomende kosten, op het waterleidingnetwerk. Het initiatiefvoorstel beoogt teruggave van € 553.000 (+ bijkomende kosten) per jaar aan inwoners in onze gemeente als compensatie voor de heffing van het waterleidingnetwerk tot en met 2021. Daarnaast is bij de bestuurlijke behandeling van de Kadernota 2018, een amendement aangenomen om de komende jaren € 1 mln. terug te geven aan inwoners en bedrijven als compensatie voor de doorbelaste precariobelasting op gas- en electriciteitsnetwerken.

In 2019 is aan inwoners, bij de aanslag gecombineerde gemeentelijke belastingen, een compensatie verstrekt van € 180,56. Dit bedrag bestaat uit:

• De vergoeding voor precario waterbedrijven: € 140,56 (= vergoeding tot en met 2019).
• De vergoeding voor precario op gas en elektra: € 40,00 (= vergoeding over 2019).

In 2018 is de compensatie voor precariobelasting op gas en elektra die betrekking heeft op 2017 en 2018 door het GBA uitgekeerd.

Onder de naam 'toeristenbelasting' wordt een directe belasting geheven voor het houden van verblijf met overnachting binnen de gemeente tegen een vergoeding in welke vorm dan ook door personen die niet als ingezetene met een adres in de gemeente in de basisregistratie personen zijn ingeschreven. De toeristenbelasting wordt geheven als algemeen dekkingsmiddel en als een bijdrage in de lasten van gemeentelijke voorzieningen door personen die niet in de gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens zijn ingeschreven. De wettelijke basis is de gemeentewet en de Verordening op de heffing en invordering van de toeristenbelasting. Op grond van de verordening is per persoon en per overnachting een bedrag verschuldigd. Voor 2019 bedraagt het tarief €0,92. De uitvoering  van deze belastingtaak is uitbesteed aan Gemeentebelastingen Amstelland.

Naast toeristenbelasting heft de gemeente De Ronde Venen ook watertoeristenbelasting. Onder de naam 'watertoeristenbelasting' wordt een directe belasting geheven voor het houden van verblijf op vaartuigen die aanwezig zijn in wateren binnen de gemeente tegen een vergoeding in welke vorm dan ook, door personen die niet als ingezetene met een adres in de gemeente in de basisregistratie personen zijn ingeschreven. Ook watertoeristenbelasting wordt geheven als algemeen dekkingsmiddel en als een bijdrage in de lasten van gemeentelijke voorzieningen door personen die niet in de gemeentelijke basisadministratie persoonsgegevens zijn ingeschreven.  De wettelijke basis is de gemeentewet en de Verordening op de heffing en invordering van watertoeristenbelasting. Op grond van de verordening is per gemiddeld aantal personen en per gemiddeld aantal dagen dat verblijf op het water wordt gehouden een bedrag verschuldigd. Voor 2019 bedraagt het tarief €0,92. De uitvoering van deze belastingtaak is uitbesteed aan Gemeentebelastingen Amstelland.

In 2019 hebben meer recreanten onze gemeente bezocht. Dit heeft ervoor gezorgd dat zowel de opbrengst van de toeristenbelasting als die van forensenbelasting is toegenomen. De kosten die voor toeristen worden gemaakt, bijvoorbeeld onderhoud bruggen, brugbediening en handhaving op het plassengebied zijn groter dan de inkomsten die hier tegenover staan.

Onder de naam hondenbelasting wordt door de gemeente De Ronde Venen een belasting geheven ter zake van het houden van honden. De belasting wordt geheven naar het aantal honden dat wordt gehouden. De belasting 2019 bedraagt € 62,05 per hond. Daarnaast is er een afwijkend tarief voor honden gehouden in kennels die zijn geregistreerd bij de Raad van beheer op kynologisch gebied in Nederland, € 282,62 per kennel.

De hondenbelasting is een zuivere belasting die, net als de OZB, naar de algemene middelen van de gemeente vloeit. De wettelijke basis is de gemeentewet en de Verordening op de heffing en de invordering van hondenbelasting. De uitvoering van deze belastingtaak is uitbesteed aan Gemeentebelastingen Amstelland.

De gemeente heeft ook kosten aan de honden die gehouden worden binnen de gemeente. Waaronder de hondenpoepmaatregelen, faciliteren en onderhouden losloopgebied en hondenspeelplaatsen, communicatie in de vorm van een hondeninformatiefolder en de handhaving op het hondenpoepbeleid. De totale inkomsten zijn € 171.000 en totale kosten zijn € 189.000 hiervan is € 109.000 structureel en € 80.000 incidenteel.

Het Centrum voor Onderzoek van de Economie van de Lagere Overheden (COELO) van de Rijksuniversiteit van Groningen vergelijkt periodiek onder andere de diverse lokale lasten met elkaar. Het COELO brengt hierover jaarlijks de 'Atlas van lokale lasten' uit, met daarin informatie over alle gemeenten in Nederland. De resultaten van dit onderzoek voor onze gemeente is hieronder vermeld en ter vergelijking is hieraan toegevoegd het gemiddelde van alle gemeenten voor 2019.

In de gemeentelijke woonlasten van een meerpersoonshuishouden met een eigen woning is begrepen de onroerende zaakbelastingen, afvalstoffenheffing en rioolheffing.

Niet iedere inwoner van De Ronde Venen is in staat om de gemeentelijke belastingen en rechten te betalen. Onder bepaalde voorwaarden kan kwijtschelding worden verleend voor onroerendezaakbelastingen, afvalstoffenheffing, rioolheffing en hondenbelasting. 

Voor kwijtschelding van lokale heffingen is € 104.000 besteed in 2019. Dit was in 2018 € 105.000. De kosten van kwijtschelding zijn verantwoord in programma 6 Sociaal domein.

Als gemeente brengen we zoveel mogelijk de relevante risico’s die we lopen in beeld, zodat we adequate maatregelen kunnen treffen. We streven ernaar dat het optreden van risico’s zo weinig mogelijk effect heeft op de uitvoering van het bestaande beleid. We stimuleren het risicobewustzijn van medewerkers in de organisatie verder stimuleren en maatregelen treffen ter voorkoming of beperking van risico’s. Daarnaast beoordeelt de gemeente het weerstandsvermogen. Het weerstandsvermogen geeft inzicht in hoeverre de gemeente in staat is om de financiële gevolgen van de risico's op te vangen (dan hebben we 'voldoende vet op de botten').  

De geactualiseerde verhouding tussen risico's en de mogelijkheid om deze te kunnen opvangen is "uitstekend" voor 2019.

Tijdens het samenstellen van deze verantwoording zijn er rijksmaatregelen genomen vanwege het coronavirus. Het virus heeft geen financiële gevolgen voor de jaarrekening 2019. Wel heeft het virus gevolgen voor de financiën van 2020 vanwege de maatschappelijke impact. Hierover informeren we de raad via informatienota's en bestuursrapportages in 2020. 

We willen bereiken dat er sprake is van een gezonde financiële positie om voldoende slagkracht te hebben voor het oplossen van maatschappelijke vraagstukken. Dat vergt niet alleen een structureel sluitende begroting, maar daarnaast voldoende weerstandscapaciteit in relatie tot de risico's. Informatie over de financiële positie, het weerstandsvermogen en de risico's zijn beschreven in deze paragraaf.

Landelijk is bepaald dat in de paragraaf weerstandsvermogen en risicobeheersing vijf kengetallen worden opgenomen. De kengetallen zijn getallen die de verhouding uitdrukken tussen bepaalde onderdelen van de begroting of de balans en kunnen helpen bij de beoordeling van de financiële positie. Deze kengetallen hebben geen functie als normeringsinstrument, maar zijn juist bedoeld om de gemeentelijke financiële positie voor raadsleden inzichtelijker te maken en de onderlinge vergelijkbaarheid tussen gemeenten te vergroten.

Om meerjarig inzicht te krijgen in de ontwikkeling van de financiële kengetallen zijn naast de cijfers van 2019 ook die van de jaren 2016 tot en met 2018 opgenomen.

1. Netto schuldquote (gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen)

De netto schuldquote geeft inzicht in het niveau van de gemeentelijke schuldenlast ten opzichte van de eigen middelen. Het geeft dus een indicatie van de mate waarin de rentelasten en de aflossingen op de exploitatie drukken. Een laag percentage is gunstig.

De schuldpositie neemt toe van 63% in 2018 naar 80% in 2019. Deze stijging wordt vooral veroorzaakt door de voortgang van investeringen en grondexploitaties waar voor de financiering geldleningen benodigd zijn. De netto schuldquote gecorrigeerd voor alle verstrekte leningen, zoals Het startersfonds SVn, vertoont hetzelfde beeld.  

2. Solvabiliteitsratio

De solvabiliteitsratio geeft inzicht in de mate waarin de gemeente in staat is aan haar financiële verplichtingen te voldoen. Hoe hoger dit percentage, hoe gunstiger dit is voor de financiële weerbaarheid van de gemeente. Door het aantrekken van geldleningen voor het financieren van vooral investeringen neemt de solvabiliteitsratio af van 32% in 2018 naar 25% in 2023. Een percentage lager dan 20% wordt gekwalificeerd als risicovol.

3. Structurele exploitatieruimte

Voor deze indicator geldt: hoe hoger het percentage, hoe beter. Een jaarrekening waarvan de structurele baten hoger zijn dan de structurele lasten geeft meer slagkracht om maatschappelijke vraagstukken op te lossen. Voor het beoordelen van het structurele en reële evenwicht van de begroting wordt onderscheid gemaakt tussen structurele en incidentele lasten.  Incidentele baten en lasten betreffen die posten die het begroting- en rekeningsaldo incidenteel beïnvloeden. Het gaat om eenmalige zaken en om (meerjarige) projecten of subsidies als deze eveneens het karakter van tijdelijkheid c.q. eindig doel hebben. Voorbeelden van structurele baten zijn de algemene uitkering en eigen belastinginkomsten. Bij structurele lasten zijn dat bijvoorbeeld salarissen, afschrijvingen, rente en bijdragen aan gemeenschappelijke regelingen. 

Uit de indicatoren blijkt dat voor de jaren 2016 - 2018 er sprake is van positieve financiële resultaten. In 2019 is er sprake van een kanteling naar een tekort door met name toegenomen zorgkosten. We werken voorstellen uit om te komen tot een structureel sluitende begroting 2021.

4. Grondexploitatie

De boekwaarde van de voorraden grond moet worden terugverdiend bij de verkoop. Kenmerkend voor grondexploitaties is dat de looptijd meerdere jaren is. Naarmate de inkomsten verder in de toekomst liggen, brengt dit meer rentekosten en risico’s met zich mee. Het aandeel van boekwaarde van grondexploitaties ten opzichte van de baten neemt in 2019 toe naar negentien procent. Dit komt vooral doordat de grondverkopen doorschuiven naar 2020. In de jaren 2020 en 2021 nemen de risico's af door het afronden van de grondexploitaties.

5.  Belastingcapaciteit

De belastingcapaciteit geeft inzicht in hoe de belastingdruk in de gemeente zich verhoudt ten opzichte van het landelijk gemiddelde. Het landelijk gemiddelde in 2019 is € 739 aan gemeentelijke woonlasten van een meerpersoonshuishouden. Een percentage van 77 geeft aan dat we 23% beneden dit landelijk gemiddelde zitten. De daling ten opzichte van 2018 is te danken aan teruggave precario. Een meerjarige ontwikkeling van de lokale woonlasten is opgenomen in de paragraaf Lokale heffingen.

Bij het behandelen van de Kadernota 2018 is een amendement aangenomen om te komen tot een investeringsplafond voor investeringen met een maatschappelijk nut. Door aanpassing van het Besluit Begroting en Verantwoording provincies en gemeenten zorgen deze investeringen namelijk voor nieuwe kosten van afschrijvingen en rente in het meerjarenperspectief.

Door onszelf een norm op te leggen die gebaseerd is op het investeringsvolume in relatie tot de onbenutte belastingcapaciteit ontstaat automatisch een waarschuwingsmechanisme. Dit mechanisme houdt in dat naarmate er minder onbenutte belastingcapaciteit is – en dus minder mogelijkheden om meer inkomsten te genereren – er minder risico’s genomen kan worden op het gebied van investeringen.

Als maatstaf voor het investeringsvolume werkt daarbij het beste om uit te gaan van de totale boekwaarde van investeringen met een maatschappelijk nut. Immers, de boekwaarde en daarmee het risico voor de gemeente loopt ieder jaar per investering af. Zo ontstaat er bij een continu onderhoudscyclus steeds ruimte voor vervangingsinvesteringen. Aangezien we vanaf 2017 zijn begonnen zijn met het activeren van investeringen met een maatschappelijk nut is er nog geen sprake van een continu niveau.

Het is niet aannemelijk dat de raad besluit om in enig jaar de volledige onbenutte belastingcapaciteit in te zetten. Daarom is deze belastingcapaciteit op 50% gesteld maal de factor 7. We zijn de eerste gemeente die een investeringsplafond koppelen aan de onbenutte belastingcapaciteit. In 2020 zal het investeringsplafond worden herijkt.

De komende jaren staan diverse investeringen met een maatschappelijk nut gepland waardoor het investeringsplafond en de boekwaarde van deze investeringen naar elkaar groeit. 

In december 2017 heeft de raad het Treasurystatuut 2018 - 2021 vastgesteld. Hierin is opgenomen dat in zowel de verantwoording als in de begroting inzicht wordt verstrekt tussen de relatie tussen de omvang van afschrijvingen en die van aflossingen.

Vanuit financieel oogpunt is het verstandig dat de kosten van afschrijvingen ongeveer gelijk zijn aan die aflossingen. Echter uit de grafiek blijkt dat in de jaren 2015 tot en met 2019 de afschrijvingen lager zijn dan die aflossingen. Dit heeft vooral te maken met de 'voorfinanciering' van bouwgronden in exploitatie. Vanaf 2022 eindigen de bouwgronden in exploitatie en dan ontstaat een zuiver verband tussen de afschrijvingen en de aflossingen.

De weerstandscapaciteit bestaat uit het geheel van middelen en mogelijkheden om niet begrote, onvoorziene en (mogelijk) materiële kosten te dekken. De weerstandscapaciteit kan structureel en incidenteel van aard zijn. Incidentele weerstandscapaciteit bestaat uit het vermogen van de gemeente om eenmalige risico’s te dekken, zonder dat dit invloed heeft op het bestaande beleid. De structurele weerstandscapaciteit bestaat uit de middelen die permanent kunnen worden ingezet om risico’s af te dekken zonder dat dit ten koste gaat van de uitvoering van het beleid.

De beschikbare weerstandscapaciteit is € 32.679.000 voor het jaar 2019. Hiervan heeft € 7.100.000 een structureel karakter en € 25.579.000 een incidenteel karakter.  De berekening is opgenomen in onderstaande tabel.

1.     Rekeningresultaat 2019

De jaarrekening 2019 komt uit op een tekort van € 669.000. Wij stellen voor om dit te verrekenen met de algemene reserve.

2.     Algemene reserve

De algemene reserve is het niet-bestemde deel van het eigen vermogen van de gemeente. Dat betekent niet dat dit vermogen geen functie heeft. De algemene reserve speelt een belangrijke rol in de weerstandscapaciteit van de gemeente. Voor het gebruik van deze reserve is – net zoals voor andere reserves – een specifiek raadsbesluit vereist. Op 31 december 2019 heeft de algemene reserve een omvang van afgerond € 22,6 miljoen.

3.     Onbenutte belastingcapaciteit

De gemeente kan structureel (extra) middelen genereren door belastingen te verhogen en heffingen meer kostendekkend te maken (voor zover daar nog mogelijkheden voor bestaan). Het structureel genereren van extra middelen kan worden ingezet om de weerstandscapaciteit te versterken. De belastingruimte is hoofdzakelijk te vinden bij de onroerendezaakbelasting, omdat kostendekkende tarieven het uitgangspunt is bij de rioolheffing en afvalstoffenheffing.

De onbenutte belastingcapaciteit is afgeleid uit de norm die het Ministerie van Binnenlandse Zaken hanteert voor het aanvragen van financiële steun ex artikel 12. Voor 2019 is deze capaciteit € 7,1 miljoen.

4.     Stille reserves

De stille reserves worden gevormd door de eigendommen die niet voor de publieke taak zijn waarvan de taxatiewaarde hoger ligt dan de boekwaarde. De omvang van de stille reserves is € 3.658.000 per 31 december 2019. Zie hiervoor ook de paragraaf Grondbeleid. De gemeente bezit ook aandelen van de BNG en Vitens. Deze kunnen op termijn verkocht worden. Doordat de aandelen van deze partijen in het bezit zijn van het Rijk, provincies en gemeenten is hiervoor geen ‘markt’. Hierdoor wordt volstaan met een melding in deze paragraaf.

Een risico is een kans op het optreden van een positieve dan wel negatieve gebeurtenis van materieel belang die niet voorzien is in de begroting van enig jaar. Dit gevolg kan zowel een kans (positief) als een bedreiging (negatief) vormen. Beleidswensen worden niet als risico benoemd. 

In het onderstaande overzicht is de top tien van de totale risico-inventarisatie opgenomen. Daarnaast zijn onder nummer 11 de overige risico's (totaal 41) samengevoegd.

In 2019 heeft zich feitelijk het risico voorgedaan voor wat betreft de openeinderegelingen binnen het Sociaal domein. Door onder andere meer vraag naar zorg zijn de uitgaven hoger uitgevallen dan de begroting.

Ten opzichte van de begroting 2020 zijn er geen nieuwe risico's toegevoegd aan de inventarisatie. De totale risico-inventarisatie wordt vertrouwelijk beschikbaar gesteld. In de programmabegroting 2021 vindt een volgende actualisatie van de risico's plaats.

De uitbraak van COVID-19 (Corona) eind februari 2020 heeft een enorme impact op ons allemaal. De wereldwijde pandemie leidt tot ongekende omstandigheden. Voor de aanpak van COVID-19 voeren we lokale maatregelen uit, aanvullend op de landelijke maatregelen van het Rijk.  Dit raakt veel beleidsterreinen van onze organisatie. We streven naar een zo adequaat mogelijke uitvoering van de landelijke en lokale maatregelen en naar zoveel mogelijk continuïteit van de reguliere werkzaamheden en van noodzakelijke (digitale) besluitvorming en hebben daarvoor de nodige interne maatregelen genomen.

Het weerstandsvermogen bestaat uit de relatie tussen de beschikbare weerstandscapaciteit en de risico's waarvoor geen afdoende beheersmaatregelen zijn getroffen en die een materieel effect kunnen hebben op de financiële positie van de gemeente.

Ratio weerstandsvermogen = beschikbare weerstandscapaciteit/ risico's = € 32.679.000/€ 9.900.000 = 3,3. Dit ratio wordt landelijk gezien als "uitstekend" beoordeeld.

Voor de kapitaalgoederen wegen, riolering, groen en gebouwen zijn eerder beleidskaders c.q. beheerplannen vastgesteld.

In 2019 is het beheerplan (civieltechnische) kunstwerken en het beleidsplan openbare verlichting door de gemeenteraad vastgesteld. Met het vaststellen van deze plannen is een belangrijke stap gezet naar het inzichtelijk hebben van de toekomstige investeringen om de kapitaalgoederen in stand te houden. 

Het wegenbeheerplan 2018 - 2022 is opgesteld op basis van assetmanagement en is de leidraad voor het wegenbeheer in deze periode. Jaarlijks wordt er een risicoanalyse opgesteld om de (nieuwe) prioritering voor het wegenonderhoud op te stellen.

Onder het onderdeel wegen vallen ook de civieltechnische kunstwerken.  Hiervoor heeft de raad in november 2019 een beheerplan 2020 - 2024 vastgesteld.

Het beleidsplan openbare verlichting 2020 - 2024 is in december 2019 door de raad vastgesteld.

• In 2019 heeft de reconstructie aan de Pastoor Kannelaan in Wilnis plaatsgevonden.
• Voor de reconstructie van de Pieter Joostenlaan is in 2019 gestart met de voorbereiding. Eind 2020 staat de start van de uitvoering gepland.
• De voorbereidingen aan de Ringdijk 2e Bedijking zijn gestart. Ook voor deze weg staat de start van de uitvoering gepland eind 2020.
• Waternet is de Botsholse Dijk aan het versterken, waardoor er veel grondtransporten over de Hoofdweg Waverveen gaan. De planning van de uitvoering staat op 2021. De voorbereiding is in 2019 al gestart, omdat voor het tweede deel, vanaf de Cliffordweg, verschillende oplossingen worden uitgewerkt.
• Waternet is nog niet gestart aan het Proostdijlaantje in Mijdrecht. Dit zal in 2020 gaan gebeuren. De gemeentelijke bijdrage voor de weg schuift hierdoor ook door naar 2020.
• Naast het voorstaande hebben er dagelijks kleine onderhoudswerkzaamheden aan wegen plaatsgevonden.

In 2019 heeft veel kleinschalig en calamiteitenonderhoud plaatsgevonden aan de (beweegbare) kunstwerken. De Dorpsbrug Baambrugge is geheel gerenoveerd.

Voor openbare verlichting is er in 2019 alleen regulier onderhoud uitgevoerd.

De exploitatiekosten van wegen, kunstwerken en openbare verlichting zijn toegelicht in programma 2 "Verkeer, vervoer en waterstaat".

Een goede riolering draagt bij aan de bescherming van de volksgezondheid, het milieu en het tegengaan van wateroverlast. Met het gemeentelijk rioleringsplan van 30 november 2017 geeft de gemeente aan hoe zij op een doelmatige manier omgaat met de zorgplichten voor stedelijk afvalwater, hemelwater en grondwater.

In 2019 is het dagelijks onderhoud aan het rioolstelsel en aan de bijbehorende rioolgemalen uitgevoerd. In de Pastoor Kannelaan te Wilnis is een nieuw regenwaterriool aangebracht. Bij de herinrichting van de Kerkvaart en het Kerkplein is eveneens een nieuw regenwaterriool aangebracht. Ter verbetering van de afvoer van het afvalwater van de panden Herenweg 47 t/m 61 in Vinkeveen is een nieuw vuilwaterriool aangelegd. Van diverse minirioolgemalen zijn de elektromechanische installaties vervangen. Verder is bij 6 hoofdgemalen de elektrotechnische installatie gerenoveerd en indien nodig vervangen. Tenslotte zijn op verschillende locaties binnen de gemeente kleinschalige rioolreparties uitgevoerd.  

De exploitatiekosten van riolering is opgenomen en toegelicht in programma 7 Milieu en duurzaamheid. Daarnaast is er € 0,37 miljoen geïnvesteerd in riolering. Dit is vermeld in de investeringsrapportage en in de toelichting op de balans.

Water is van grote betekenis voor maatschappij, mens en milieu. Om “droge voeten” te houden is het van belang dat de gemeente haar watergangen goed beheert. Dit betekent dat er tijdig bagger- en beschoeiingswerkzaamheden moeten worden uitgevoerd. Het waterschap stelt door middel van haar Keur eisen aan de watergangen. Daarnaast heeft de gemeente een ontvangstplicht voor de vrijgekomen bagger.

Het huidige beleid is erop gericht om alleen calamiteitenonderhoud van beschoeiingen en baggeren uit te voeren.

In 2019 zijn de watergangen die door de gemeente worden beheerd geschoond van vegetatie. Het tijdelijk baggerdepot in Waverveen is ontdaan van materialen die naar niet in thuis horen. Op diverse locaties zijn baggerwerkzaamheden uitgevoerd. Aan de beschoeiing is calamiteitenonderhoud uitgevoerd zoals bijvoorbeeld bij de Pastoor Kannelaan.

In programma 2 Verkeer, vervoer en waterstaat zijn de jaarlijkse kosten van onderhoud van watergangen en beschoeiingen opgenomen. De onderhoudskosten 2019 bedragen € 0,32 miljoen. De werkzaamheden aan de watergangen zijn binnen het beschikbare budget uitgevoerd.

Hoe we met ons openbaar groen om willen gaan en wat we belangrijk vinden, is vastgelegd in het groenbeleidsplan 2017 - 2040.  In 2019 is veel aandacht geweest voor het versterken van de biodiversiteit in de kernen, één van de speerpunten uit het groenbeleidsplan. Daarnaast is er nieuw groenuitgiftebeleid vastgesteld. Hierin staan de kaders voor de uitgifte van openbaar groen.

In 2019 zijn diverse werkzaamheden voor groen verricht:

• Er is een vervangingsplan voor bomen en voor populieren opgesteld. Bomen die aan het einde van hun levensduur zijn en een slechte toekomstverwachting hebben zijn vervangen.
• Er zijn vakken met vaste planten aangelegd bij de entree van Abcoude, in het Zwanenpark en langs de Pastoor Kannelaan.
• Er zijn initiatieven van bewoners ondersteund waarbij verschillende bloemenweides zijn gerealiseerd en twee natuurspeelplekken (Haitsmapark en Speelwoud).
• Daarnaast is het reguliere onderhoud aan het groen en de bomen uitgevoerd.

In programma 5 Cultuur, recreatie en sport zijn de kosten voor onderhoud van openbaar groen en speelvoorzieningen opgenomen.

In 2019 hebben we met de groenrenovaties, conform de doelstelling uit de begroting, extra geïnvesteerd in het aanbrengen van meer kleur en biodiversiteit. Daarnaast viel het gazonbestek duurder uit. Voor beide zijn in de begroting van 2020 extra middelen opgenomen. Ook zijn extra kosten gemaakt, omdat er meer bomen zijn gekapt en herplant, vanwege een slechte conditie. Door de extreme droogte in de zomer moest extra water worden gegeven, waarvoor ook extra personele inzet nodig was. Tevens is eerder dan verwacht al in 2019 het eerste Tiny Forest aangelegd en de kosten hiervoor zijn ten laste van 2019 gebracht, terwijl in de begroting 2020 hiervoor de financiële middelen zijn opgenomen.

De nota Vastgoed en het beheerplan gebouwen zijn in 2017 vastgesteld. Deze plannen vormen samen het beleid voor de komende jaren. Daarnaast is in 2018 besloten om het gemeentelijk vastgoed te verduurzamen. In 2019 is uitvoering gegeven aan het beheerplan gebouwen. Eind 2019 heeft een tussentijdse actualisatie plaatsgevonden van het beheerplan ter bepaling van de mutaties, dotatie en jaarplan 2020 en verder.  In 2019 is de uitvoering van het investeringsbudget voor de verduurzaming van het gemeentelijk vastgoed (quick-wins) gestart.

• Jaarplan planmatig en preventief onderhoud 2019 is uitgevoerd.
• Asbest- en legionellabeheerplannen zijn uitgevoerd.
• Onderzoek naar wet- en regelgevingszaken, energie audits, dakvlakberekeningen voor plaatsen zonnepanelen en veilig werken op daken is gestart.
• Uitvoering van de investeringen voor duurzaamheidsmaatregelen (quick-wins) in een 15 tal objecten is gestart.
• Er vindt onderzoek plaats naar de verduurzaming van de gemeente werven en een energielabel naar aanleiding van de optimalisatie van het klimaatsysteem gemeentehuis.
• Onderzoek naar de toegankelijkheid van gemeentelijke objecten is gestart.
• Verdere implementatie en gebruik van vastgoed beheersysteem applicatie (webbased) is opgepakt.  

In verschillende domeinen en programma's staan de kosten van gemeentelijk vastgoed. Deze kosten hebben betrekking op contractonderhoud, verzekering, energie, belastingen en de dotatie aan de onderhoudsvoorzieningen. Het jaarplan onderhoud 2019 is uitgevoerd. Er zijn voor 2019 investeringsbudgetten beschikbaar gesteld voor de verduurzaming (quick-wins) voor 15 gemeentelijke gebouwen. In 2019 is gestart met de uitvoering. Met Optisport is in 2019 de financiële en administratieve afhandeling van de jaarplannen onderhoud 2017 - 2018 afgewikkeld. In verband met besluitvorming over de brandweerkazernes en gemeentehuis is het planmatig onderhoud opgeschort en zijn de verduurzamingsinvesteringen voor deze panden nog niet uitgevoerd.

In 2019 is een langlopende lening afgesloten van € 10 miljoen voor 1,062%. Daarnaast is een kortlopende lening aangetrokken van € 8 miljoen waarvoor we een "negatieve" rente hebben ontvangen.  

Om te voldoen aan de landelijke risicobeheersingsnormen is begin 2020 een langlopende lening afgesloten van € 10 miljoen voor 0,54%.

Het gemeentelijke financieringsbeleid is erop gericht om:

1. te voorzien in de financieringsbehoefte op korte en lange termijn;
2. het beheersen van de risico’s die met deze transacties verbonden zijn;
3. het zoveel mogelijk beperken van de rentekosten van de leningen;
4. het beperken van de interne verwerkingskosten en externe kosten bij het beheren van de geldstromen en financiële posities.

Het uitvoeren van het financieringsbeleid vindt plaats binnen de kaders zoals gesteld in de Wet financiering decentrale overheden, de Wet houdbare overheidsfinanciën en wet verplicht schatkistbankieren voor decentrale overheden. Ook de aanvullende regels vanuit het Treasurystatuut zijn medebepalend voor het uitvoeren van de financieringsfunctie. In december 2017 heeft de gemeenteraad het Treasurystatuut 2018 - 2021 vastgesteld.

Onder renterisico wordt verstaan de onzekerheid over de hoogte van toekomstige rente uitgaven. Deze onzekerheid geldt alleen voor de nieuw aan te trekken geldleningen. In 2018 is er geen nieuwe geldlening aangetrokken. Wel is in de periode 2019 - 2022 rekening gehouden met € 33 miljoen aan nieuwe langlopende geldleningen. Voor de rentekosten is uitgegaan van 1,5%. Risico bij 100% stijging van rentepercentage is structureel € 495.000. Dit risico is opgenomen in de risico-inventarisatie zoals weergegeven in de paragraaf Weerstandsvermogen en risicobeheersing.

Landelijk gelden er twee andere risicobeheersingsrichtlijnen waaraan de gemeente De Ronde Venen moet voldoen, te weten de kasgeldlimiet en renterisiconorm. Aan beide normen voldoet de gemeente De Ronde Venen.

Tijdens het samenstellen van deze verantwoording zijn er rijksmaatregelen genomen vanwege het coronavirus. Het virus heeft geen financiële gevolgen voor de jaarrekening 2019. Wel heeft het virus gevolgen voor de financiën van 2020 vanwege de maatschappelijke impact. Hierover informeren we de raad via informatienota's en bestuursrapportages in 2020. 

Voor korte financiering (looptijd tot 1 jaar) geldt dat het renterisico aanzienlijk kan zijn, aangezien fluctuaties in de rente bij korte financiering direct een relatief grote invloed hebben op de rentelasten. Dit risico wordt beperkt door het hanteren van een kasgeldlimiet op basis van de Wet financiering decentrale overheden. Dit houdt in dat de omvang van de kortlopende schuld maximaal 8,5% van het begrotingstotaal mag zijn.
 
Binnen de kasgeldlimiet wordt een deel van de financieringsbehoefte afgedekt uit kortlopende leningen (kasgeldleningen). Voor 2019 betekent dit een limietbedrag van € 8,5 miljoen. Gezien de historisch lage rente op kortlopende leningen is de kasgeldlimiet goed benut.

Bij het aantrekken van langlopende leningen moet rekening worden gehouden met de renterisiconorm. Deze norm heeft als doel het toekomstig renterisico te beperken door de aflossingen en renteherzieningen te spreiden. Voorkomen moet worden dat er in enig jaar een te grote concentratie plaatsvindt van aflossingen en renteherzieningen op lopende leningen. 

Onder renteherzieningen wordt verstaan het bedrag aan leningen waarvan op grond van de leningsvoorwaarden de rente in het lopende kalenderjaar eenzijdig door de tegenpartij kan worden herzien. In de leningenportefeuille zijn er geen contracten met een eenzijdige renteherziening door de geldgever.

Uit onderstaande berekening blijkt dat is voldaan aan de renterisiconorm.

De ontwikkeling van de langlopende leningen over de periode 2015 tot en met 2019 is weergegeven in onderstaande grafiek.

De samenstelling van de leningenportefeuille per 31 december 2019 is hierna vermeld. Daarbij is aangegeven het oorspronkelijk bedrag, de geldgever, het laatste jaar van aflossing en het rentepercentage.

Een kasstroomoverzicht geeft inzicht in de geldstromen. Deze geldstromen hebben effecten op de omvang van de liquide middelen. Hieronder wordt verstaan het totaal van de kas en banksaldi. De geldstromen van 2019 zijn opgenomen in onderstaand overzicht waarbij ter vergelijking de jaren 2017 en 2018 zijn toegevoegd. Hierbij geldt dat een positieve geldstroom zorgt voor een toename van de liquide middelen en een negatieve geldstroom voor een afname van de liquide middelen.

Kasstroomoverzicht (bedragen x € 1.000)

1. Dit betreft de kas en banksaldi per 1 januari van de jaren 2017 tot en met 2019.
2. In de operationele activiteiten zijn onder meer verwerkt de effecten van bouwgronden in exploitatie, de inzet van reserves en voorzieningen, ontwikkelingen in de vorderingen en schulden.
3. De bestedingen aan investeringen, de effecten van desinvesteringen en bijdragen van derden vallen onder de investeringsactiviteiten. Dit is in de balans toegelicht bij het onderdeel (im)materiële vaste activa.
4. De aflossingen op de al aangegane geldleningen, het aantrekken van een langlopende lening en ontwikkelingen binnen de Starterslening SVn maken onderdeel uit van de financieringsactiviteiten. Dit is in de balans toegelicht bij de onderdelen vaste schuld met een rentetypische looptijd langer dan een jaar en die van financiële vaste activa.
5. Dit betreft de kas en banksaldi per 31 december van de jaren 2017 tot en met 2019.
6. De kasgeldlimiet is 8,5% van het begrotingstotaal.
7. In 2017 voldeden we aan de norm van de kasgeldlimiet.
8. De Wet Fido geeft aan dat de kasgeldlimiet niet mag worden overschreden. Indien een overschrijding voor het derde achtereenvolgende kwartaal geschiedt, dan dient de toezichthouder daarvan via een rapportage op de hoogte te worden gebracht en dient een plan te worden overgelegd waarin is vermeld hoe de gemeente binnen de kasgeldlimiet blijft. Begin 2020 is een nieuwe langlopende lening aangetrokken om te voldoen aan de norm van de kasgeldlimiet.

De regeling schatkistbankieren verplicht decentrale overheden hun overtollige liquide middelen aan te houden bij het Ministerie van Financiën. Dit behoudens een drempelbedrag voor 2019 van € 750.000 (0,75% van het begrotingstotaal) per kwartaal. 

Uit onderstaand overzicht blijkt dat De Ronde Venen in 2019 binnen het drempelbedrag is gebleven. Hierdoor zijn er geen middelen aangehouden in de schatkist van het Rijk.

In de toelichting op de balans staat bij het onderdeel "Uiteenzettingen met een rentetypische looptijd korter dan één jaar" informatie over schatkistbankieren.

De kosten van rente wordt in overeenstemming met landelijke verslagleggingsrichtlijnen toegerekend aan bouwgronden in exploitatie en investeringen. De verdeling is weergegeven in onderstaande tabel.

Naast het renteresultaat wordt ook het dividend van de BNG en Vitens verantwoord op het onderdeel Treasury. Deze zijn samen met de renteresultaten zichtbaar in onderstaande tabel.

De veranderende samenleving en de nieuwe taken op het gebied van het Sociaal Domein en de Omgevingswet, vragen een andere manier van werken van onze medewerkers. Bij deze benodigde cultuuromslag zijn goede communicatieve vaardigheden, oog voor de omgeving, politieke sensitiviteit, versterkte aandacht voor digitalisering en denken in oplossingen belangrijker dan ooit. Om de organisatie en het bestuur in staat te stellen onze inwoners zo optimaal mogelijk te faciliteren is de ondersteunende bedrijfsvoering hierbij van belang.

De bedrijfsvoering ondersteunen de organisatie en het bestuur. Alles wat wij doen staat in het perspectief van de opgaves van onze organisatie en is ten dienste aan onze inwoners, ondernemers en maatschappelijke partners. Hiertoe blijven we ons verder ontwikkelen als een wendbare, toegankelijke en omgevingsgerichte organisatie die goed is toegerust om in te spelen op de steeds sneller veranderende samenleving.

In 2019 heeft de organisatie geïnvesteerd in het verbeteren van bedrijfsvoeringsprocessen die nog niet op voldoende niveau waren om de organisatie goed te ondersteunen. Daarnaast was er een wisselende bezetting op het niveau van teammanagement.

Op een projectmatige manier hebben we stappen gezet op het gebied van de kwaliteit van bedrijfsvoering. Met name op de onderdelen Financiën, HR en I&A zijn diverse optimaliseringsslagen gemaakt. Dit heeft nog wel een vervolg nodig.

De volgende onderwerpen zijn hieronder beschreven:

• Personeel en organisatie
• Automatisering (ICT)
• Financiën & Control
• Juridische zaken
• Huisvesting

Personeel en organisatie is cruciaal in de organisatieontwikkeling die de gemeente doormaakt. Om dit goed te doen zijn we in 2019 gestart met een kwaliteitsverbetertraject HRO waarbij we de slag van meer reactief en naar binnen gericht naar proactief en professioneel maken. Afgelopen jaar is gebouwd aan het fundament, onderstaand de belangrijkste resultaten.

Strategische Personeelsplanning

Met een organisatie in ontwikkeling, vergrijzing van het personeelsbestand en een krappe arbeidsmarkt neemt het belang van strategische personeelsplanning toe. Als organisatie willen we zicht hebben op wat er morgen nodig is en wat we daarvoor vandaag wel/niet in huis hebben. Op die manier kan tijdig geanticipeerd worden. Strategische personeelsplanning is een continu proces dat we onder meer gebruiken om de verbinding te maken tussen talent van medewerkers en de ontwikkelingen in de organisatie. In 2019 zijn 14 medewerkers intern doorgegroeid naar een andere functie. Ook is de jaarlijkse vlootschouw uitgevoerd. Hierin wordt voor alle medewerkers de balans opgemaakt in hoeverre het huidige werk aansluit bij de ontwikkeling van de organisatie en het talent van de medewerker. De uitkomsten helpen om ook in 2020 gericht acties te ondernemen om te komen tot een goede match tussen werk en medewerkers.

Vanuit Personeel en organisatie is vooral gewerkt aan competenties/houding en gedrag. Concrete resultaten in 2019 zijn:

• Opstellen organisatievisie. Tijdens fractiebezoeken door de gemeentesecretaris en het afdelingshoofd Dienstverlening is de organisatievisie in het najaar van 2019 gedeeld met alle fracties.
• Gestart is met de vertaling van de organisatievisie naar de gewenste manier van werken in de organisatie. Zo is er een ontwikkeltraject voor de leidinggevenden gestart waarbij het sturen op kwaliteit en resultaat centraal staat. Dienend leiderschap is de leiderschapsstijl die we daarbij toepassen. Daarnaast wordt er bij het werven en opleiden van personeel extra aandacht besteed aan gewenste competenties (durf, respect en verbindend zijn onze kerncompetenties) en is er aandacht voor het optimaal inzetten van talenten van mensen. We werken vanuit heldere rollen en vieren onze successen.
  In 2020 krijgen deze activiteiten een vervolg.

Beheersing capaciteitskosten
Grip op budgetten en kosten voor personele inzet is een belangrijke pijler in het fundament van een proactieve en professionele organisatie. Het afgelopen jaar zijn daarin belangrijke stappen gezet:

• De vaste formatie is grotendeels bezet met vast personeel. Ten opzichte van 2018 zijn er 23 formatieplaatsen meer ingevuld met medewerkers vast in dienst.
• Er is een andere inrichting van de personeels- en financiële administratie, zodat de kwaliteit van de gegevens toeneemt.
• Er is een begin gemaakt met het herontwerp proces inhuur personeel. De personele en financiële processen zijn aan elkaar gekoppeld. De verplichtingenadministratie en facturatie van inhuur personeel zijn ondergebracht in één systeem zodat beter gestuurd kan worden op beheersing van deze kosten.

Frictiekosten

Jaarlijks wordt een bedrag beschikbaar gesteld om frictie in de personele inzet op te vangen. Het afgelopen jaar is het beschikbare bedrag volledig benut voor 13 verschillende situaties. We gebruiken het frictiebudget om afscheid te nemen van medewerkers die niet meer kunnen voldoen aan de eisen die de organisatie aan hun werkzaamheden stelt. Daarnaast gebruiken we het frictiebudget bij vervanging van medewerkers die langdurig uitvallen in verband met (ernstige) ziekte. Bij vervanging vindt er altijd een afweging plaats van nut en noodzaak. De vanuit het frictiebudget ingezette vervanging is nodig zodat gewerkt kan blijven worden aan de afgesproken resultaten op de verschillende domeinen. In het licht van de verdere doorontwikkeling van de organisatie verwachten we dat het al toegekende incidentele aanvullende frictiebudget (2019, 2020, 2021) noodzakelijk blijft.

Inwerkingtreding Wet Normalisering Rechtspositie Ambtenaren (Wnra)
Deze wet regelt dat ambtenaren zoveel mogelijk dezelfde rechten en plichten krijgen als werknemers in het bedrijfsleven, de overgang van het publiekrecht naar het privaatrecht. Deze wet is op 1 januari 2020 ingegaan. In 2019 zijn door de ingestelde projectgroep de bestaande publiekrechtelijke afspraken in de cao, de lokale arbeidsvoorwaarden/regelingen en de aanstellingen omgezet naar het privaatrecht. Alle medewerkers hebben een nieuwe arbeidsovereenkomst ontvangen. De invoering van de WNRA is binnen de beschikbare extra incidentele capaciteit gerealiseerd.

Aantrekkelijk werkgeverschap
Wij willen een aantrekkelijke werkgever zijn die zichtbaar en herkenbaar is. Arbeidsmarktcommunicatie is daarin een belangrijk middel. Juist nu het economisch goed gaat en de vraag naar arbeid groot is, is een goede, eigentijdse arbeidsmarktcommunicatie belangrijk. In 2019 is de arbeidsmarktcampagne van start gegaan. De website werkenvoorderondevenen.nl is gelanceerd en gepromoot door middel van posters, advertenties en een herkenbare gemeentebus. In 2019 zijn er in totaal 60 vacatures geweest, waarvan er 55 succesvol zijn ingevuld. Ongeveer 10% van alle sollicitanten in 2019 heeft ons gevonden via de wervingscampagne. Verder zien we dat de nieuwe website veel bezoekers trekt en zo bijdraagt aan de herkenbare positie van de gemeente op de arbeidsmarkt.

De gemeente biedt ook plaats aan mensen met afstand tot de arbeidsmarkt. Sinds dit jaar zijn er 51 personen in dienst van onze organisatie die binnen deze doelgroep vallen. Dit zijn medewerkers met een WSW-indicatie, zij hebben daarom een "doelgroep verklaring". Deze medewerkers worden in samenwerking met andere gemeenten ingezet. Onder andere bij Kansis (productie en groenvoorziening), de kringloopwinkel en lokale organisaties. Wij maken van deze inzet gebruik voor onder andere in de groenvoorziening, de schoonmaak van het gemeentehuis, het werkcentrum, de werven en bij de buitendienst.

Medewerker tevredenheidsonderzoek
Tevreden medewerkers zijn essentieel voor de kwaliteit van de dienstverlening van een organisatie. In 2018 is het medewerker tevredenheidsonderzoek (MTO) gehouden. Een MTO levert de organisatie informatie op over de wijze waarop medewerkers enerzijds tegen de organisatie aankijken en anderzijds hun eigen functioneren binnen de organisatie ervaren. Het MTO geeft de organisatie feedback op de eigen ontwikkeling en verbeterrichting. De belangrijkste uitkomsten zijn de behoefte aan een duidelijke visie, verminderen van de werkdruk en duidelijkheid over wat van de medewerker gevraagd wordt. In 2019 is hier organisatie breed, op afdelingsniveau en op teamniveau mee aan de slag gegaan.

Locatie onafhankelijk en flexibel werken

In hoog tempo verandert de maatschappij naar een digitale wereld. Om aan te blijven sluiten op de wensen vanuit de samenleving op dit gebied, is dezelfde digitale wendbaarheid en (mobiele) bereikbaarheid van onze medewerkers nodig. Locatie onafhankelijk werken maakt hier onderdeel van uit. Dit vraagt aandacht voor de gemeentelijke huisvesting (bricks), de informatievoorziening & automatiseringsbeleid (bites) en competenties/houding en gedrag (behaviour) van medewerkers.

Ziekteverzuimbeleid
Het verzuimpercentage in 2019 is uitgekomen op 5,59%, dit is gelijk aan het landelijk gemiddelde van gemeenten in dezelfde gemeentegrootteklasse. Het verzuim is hoger dan de opgenomen ambitie van 4,5%. Dit wordt voornamelijk veroorzaakt door langdurige uitval. Dit is een zorgelijke ontwikkeling, daarom is eind 2019 besloten tot een verdiepend onderzoek naar de achtergrond van verzuim en aanvullende maatregelen ter preventie. Ook is in overleg met de arbodienst en bedrijfsarts een taskforce opgericht om tot gerichte acties te komen op die teams waar het ziekteverzuimpercentage hoog is.

Organisatiebreed wordt er zoveel mogelijk gewerkt aan preventie. Bewustwording bij medewerkers is daar een belangrijk onderdeel van. Hiervoor is in 2019 het Periodiek Medisch Onderzoek uitgevoerd waarin de medewerker inzicht krijgt in de persoonlijke gezondheidssituatie en de eigen invloed daarop. Ruim 80% van alle medewerkers heeft daaraan meegedaan.

In 2019 is de aanbesteding naar een nieuwe arbodienst succesvol afgerond. In de selectieprocedure naar een nieuwe arbodienst is veel aandacht besteed aan de werkwijze van de nieuwe arbodienst ten aanzien van preventie en het zo snel mogelijk re-integreren. We verwachten daar met deze nieuwe arbodienst een volgende stap in te kunnen zetten.

Overgang naar HR21
In 2018 is gestart met de modernisering van het Functiebeschrijving en –waarderingssysteem door middel van invoering van HR21. Dit systeem is in opdracht van de VNG ontwikkeld en wordt inmiddels in veel gemeenten toegepast. In 2019 zijn de voorbereidingen gestart ten behoeve van de implementatie van HR21 en zijn medewerkers opgeleid en gecertificeerd voor HR21. In 2020 wordt het nieuwe systeem operationeel.

Goede informatievoorziening is van essentieel belang voor het verder verbeteren van onze bedrijfsvoering en dienstverlening. Hiertoe zijn in 2019 de volgende acties uitgevoerd:

1. Continuering implementatie zaakgericht werken

Zoals aangegeven in de 2^de bestuursrapportage (bijlage ICT) zijn de processen rondom drank en horeca ingericht in het zaaksysteem. Ook is een aantal processen ter ondersteuning van subsidie aanvragen (onder andere monumentensubsidie) in het zaaksysteem opgenomen. Voor de processen vanuit het Sociaal Domein is een aantal (al ingerichte) processen gedurende het jaar verder geoptimaliseerd.  De gelden die beschikbaar zijn gesteld zijn gebruikt om extra capaciteit in te zetten, deels om de nieuw aangestelde functioneel beheerders te ondersteunen, deels om uitval door ziekte op te vangen en deels om extra werkzaamheden te verrichten.

2. Doorontwikkeling digitaal (samen)werken/digitaal archiveren

Voor de samenwerking met externen is in 2019 het digitale samenwerkingsplatform METT (duurzaamheid) geëvalueerd. Wanneer een nieuw samenwerkingsplatform geïmplementeerd wordt bekijken we samen met de vakafdeling of METT daarnaast nog steeds toegevoegde waarde heeft. De pilot Buurboek (een soort digitaal dorpsplein) is in 2019 niet geëvalueerd, dit gebeurt in 2020. 

Eind 2018 is in samenwerking met het RHC een pilot gestart voor aansluiting op een e-Depot. Aan deze pilot deed ook de gemeente Stichtse Vecht mee. De pilot vanuit onze organisatie is vroegtijdig gestopt omdat er binnen de pilotperiode geen uitvoerbestand kon worden aangemaakt volgens de wensen van de e-depotvoorziening. Na de pilotperiode is, na overleg met de leverancier, gebleken dat er mogelijkheden zijn voor het aanleveren van een uitvoerbestand. Dit wordt in samenwerking met het RHC verder onderzocht en opgepakt.

3. Opleveren informatiebeheerplan

Eind 2019 is, na een aanbestedingsprocedure, de opdracht tot het opstellen van een informatiebeheerplan gegund. Met deze partij is afgesproken om per maart 2020 te starten met de werkzaamheden, de doorlooptijd bedraagt 4 à 5 maanden.

4. Telefonie (vast en mobiel):

In 2018 heeft De Ronde Venen, net als 289 andere gemeenten, besloten om deel te nemen aan de VNG-aanbesteding GT Connect, eind maart 2019 is de aanbesteding gegund aan leverancier Atos. In de raamovereenkomst is de opdracht omschreven als ‘diensten die invulling geven aan de huidige en toekomstige behoeften op het gebied van communicatievoorzieningen’ Dit komt neer op telefonie, videocommunicatie, UC (United Communications) en callcenter-features voor interne en externe communicatie. UC gaat over het samensmelten van IT gerelateerde communicatievormen zoals e-mail, chat, VoIP, webconferencing en vele andere.

Na de gunning heeft de leverancier tijd nodig gehad om een proof of delivery te doorlopen, deze is per 29 juli succesvol afgerond. Eind juli heeft het eerste gesprek tussen De Ronde Venen en Atos plaatsgevonden. Gemeente De Ronde Venen heeft direct na bekendmaking van de gunning aangegeven in 2019 te willen implementeren om zodoende onze verouderde telefooncentrale te kunnen vervangen. Het is niet gelukt om in 2019 te starten met het project. Op 9 januari jl. is de officiële kick-off van het project geweest.

In het coalitieakkoord is aangegeven dat we in deze coalitieperiode overgaan op mobiele telefoons voor alle medewerkers om onze (telefonische) bereikbaarheid te verbeteren. Met het project Telefonie realiseren wij de vervanging van de huidige telefooncentrale én de overstap naar mobiel bellen. Dit sluit tevens aan op een modernere manier van (digitaal) werken. In dit project zetten we de eerste stappen met de migratie naar het nieuwe telefonieplatform, de organisatiebrede uitrol van mobiele telefoons en het weghalen van de vaste telefoontoestellen.

5. Continuering uitvoering BIG (Baseline Informatiebeveiliging Gemeenten) het adequaat houden van de informatiebeveiliging.

Dit is een continu proces dat om constante aandacht vraagt. We rapporteren hierover via de ENSIA (Eenduidige Normatiek Single Information Audit).

In 2019 is de ENSIA over 2018 succesvol afgerond. Deze audit bevat onderdelen van Burgerzaken (BRP en reisdocumenten), Ruimte (BAG, BRO en BGT), Sociaal Domein (SUWI) en een tweetal DigiD-aansluitingen. Eind 2019 is de zelf-evaluatie van eerdergenoemde processen over 2019 succesvol en ruim binnen de gestelde tijd afgerond. In 2019 is, in samenwerking met de privacy-adviseurs, veel aandacht gegeven aan de bewustwording van informatieveilig-werken. Onder andere in de vorm van de Privacy en Informatieveiligheidsweek en phishingtests. Daarnaast zijn er technische updates, maatregelen en procedures doorgevoerd.

6. Verdere professionalisering van de ICT-processen.

Binnen het team Informatievoorziening & Automatisering is het proces wijzigingsbeheer opgepakt en heeft een herijking van dit proces plaatsgevonden. De daadwerkelijke wijziging van het proces vindt in 2020 plaats. Ook is een standaard format voor het doen van een impact analyse ontwikkeld, deze gebruiken wij bij wijzigingen aan de informatievoorziening en is bedoeld om alle mogelijke facetten (technisch, op gebied van informatieveiligheid en privacy, beheer e.d.) bij een wijziging in beeld te brengen. Ook zijn technische processen op het gebied van het beheer van mobiele devices door ontwikkeld. Voor het beheren van de contracten is een basis gelegd in de hernieuwde regeling Beheer applicaties.

Voor de integraliteit en leesbaarheid verantwoorden we in deze paragraaf bedrijfsvoering over doelstelling 3.05; Domein 3, een veilige informatievoorziening voor onze inwoners en 3.05.1; uitvoering geven aan het informatiebeleid.

In 2019 is vooral gewerkt aan het veilig (kunnen) werken ter ondersteuning van veilige digitale dienstverlening voor de inwoners. Volgend op de vastgestelde Visie op Informatievoorziening is een doelarchitectuur opgesteld. Deze doelarchitectuur moet worden gelezen als het automatiseringsbeleid en is nodig om ontwerpbesluiten over de ICT-infrastructuur te kunnen nemen. De doelarchitectuur kijkt ongeveer 4 jaar vooruit en beschrijft de situatie die op dat moment realiseerbaar is. Acties die hieruit volgden, en voorbereidend zijn op de toekomstige ICT-infrastructuur, raakten in beginsel de hardware kant en vervolgens processen en medewerkers.

Op het gebied van de ICT-infrastructuur zijn er diverse behaalde en afgeronde resultaten. Een deel hiervan betreft reguliere vervangingen; zoals de vervanging van alle apparaten die de verbindingen verzorgen tussen de werkplekken en de computerruimte en de vervanging van veel hardware in de computerruimte.

Andere behaalde resultaten dragen bij aan het verhogen van de informatieveiligheid en het professionaliseren en toekomstbestendig maken van de ICT-infrastructuur;

• Softwarematige opdeling van het interne netwerk zodat de beveiliging sterk verbeterd is en nog verder verbeterd gaat worden in 2020.
• Volledige uitrol van tweetraps verificatie op de webmail en de telewerkvoorziening. Dit draagt bij aan het veilig vanaf een andere locatie kunnen werken.
• Het vernieuwen van de telewerkomgeving waardoor deze veel gebruikersvriendelijker is geworden. Hierbij is vermeldenswaardig, dat De Ronde Venen de telewerkvoorziening veilig in de lucht heeft gehouden en alle medewerkers en bestuurders hier het hele jaar gebruik van konden maken.
• Succesvolle uitwijktest. Op 27 juli 2019 is er onderhoud aan de elektra voorziening van het gemeentehuis geweest. Er kon voor de serverruimte van het gemeentehuis geen gebruik worden gemaakt van de bestaande noodstroomvoorziening (UPS) en het aanwezige noodaggregaat. Daarom is er gekozen om uit te wijken naar de uitwijk server omgeving in Wilnis, dit is direct de uitwijktest geweest die jaarlijks uitgevoerd dient te worden voor de BRP (Basis Registratie Personen) en Baseline Informatieveiligheid Overheden (BIO). Ter voorbereiding op deze uitwijktest is een uitgebreid draaiboek opgesteld, daar waar nodig in afstemming met andere afdelingen en/of teams. De uitwijktest van Mijdrecht naar Wilnis is zeer succesvol verlopen, alle geteste onderdelen functioneerden in de uitwijksituatie.
• Een overstap naar Windows 10 en het overstappen naar een Windows10 georiënteerde werkwijze. Dat wil zeggen dat we standaardapplicaties zoals Word, Outlook, Excel, internetbrowsers aanbieden vanuit het standaard Windows startmenu en niet meer vanuit een apart opstartscherm. We sluiten hierbij aan op de standaard werkwijze waarmee de herkenbaarheid voor medewerkers overeenkomt met hoe zij thuis werken. Tevens leggen wij hiermee een basis om over te stappen op een andere, toekomstbestendige, manier van het aanbieden van applicaties.

Om continue te blijven werken aan bewustwording is in juli een zeer geslaagde ‘Week van de Privacy en Informatieveiligheid' georganiseerd en is de jaarlijkse toets op de informatieveiligheid middels ENSIA is met goed resultaat afgerond. (zie 5 “ Continuering uitvoering BIG en het adequaat houden van de informatiebeveiliging”).Om technisch de informatieveiligheid te toetsen zijn diverse 'pentesten' uitgevoerd. Een penetratietest of pentest is een toets van een of meer computersystemen op kwetsbaarheden, waarbij deze kwetsbaarheden ook werkelijk gebruikt worden om in deze systemen in te breken. De aanbevelingen uit deze testen zijn inmiddels doorgevoerd en afgerond, een hertest heeft begin 2020 uitgewezen dat deze wijzigingen succesvol zijn geweest en hiermee de kwetsbaarheden zijn opgelost. Vanuit de VNG-aanbesteding GGI-veilig is in 2019 een start gemaakt met de vervanging van de firewall, dit loopt door in 2020.

Landelijke voorzieningen en basisregistraties

De gehele Stroomlijn omgeving (Stroomlijn is een integrale raadpleegomgeving voor het overzichtelijk, op de kaart, raadplegen van informatie vanuit de basisregistraties, kernregistraties en sectorale registraties) is voorzien van de laatste software waardoor we voldoen aan wetgeving BAG 2.0 (BAG staat voor de Basisregistratie Adressen en Gebouwen). Ook zijn in deze omgeving de actuele luchtfoto’s toegevoegd en zijn goed bezochte workshops georganiseerd met als doel de organisatie bekend te maken met alle mogelijkheden van deze omgeving. De Basisregistratie Grootschalige Topografie (BGT) is in 2018 in de beheerfase gekomen en daarmee is de tweede fase gestart in de ontwikkeling van de BGT. Deze fase betreft kwaliteit van de gegevens. Begin december 2019 heeft het Ministerie van Binnenlandse Zaken de BGT kwalitatief goed bevonden. Dit was ruim voor de termijn waarop dit gerealiseerd moest zijn. Het interne datadistributiesysteem is aangesloten op het Handelsregister waardoor bijvoorbeeld binnen de financiële applicatie correcte en actuele gegevens worden gebruikt.

Bij de Omgevingswet hoort een goede digitale ondersteuning. Dat is het Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO). Digitale informatie over de leefomgeving is straks op 1 plek te vinden: in het Omgevingsloket. Via dit loket kan iedereen snel zien wat mag en wat niet volgens de Omgevingswet. Overheden leveren de informatie voor het Omgevingsloket, dit geldt ook voor onze organisatie. De standaarden voor uitwisseling van deze informatie, zijn (landelijk) nagenoeg vastgesteld. Binnen de organisatie is het plan van aanpak DSO gereed. Aansluiting op het DSO is inmiddels mogelijk via een oefenomgeving. Wij sluiten in 2020 aan.

In 2019 zijn we aangelopen tegen een aantal problemen. Het nieuwe financiële pakket moest in gebruik genomen worden en dat ging niet vanzelf. Daarnaast bleek in het vierde kwartaal problemen met de uitgaven in het sociaal domein. Daar werd een tekort ontdekt, met veel inzet is het geanalyseerd en toegelicht. Onder leiding van een stuurgroep wordt aan dit gedeelde probleem van Sociaal Domein, Financiën en Control aan verbeteringen gewerkt.

Kwaliteitsimpuls administratie

Een goede financiële en personele administratie vormt de basis van een goed functionerende organisatie en een goede dienstverlening. Er worden steeds hogere eisen gesteld, vanwege wet- en regelgeving, digitalisering van dienstverlening en informatie, procesverbetering en de wens tot meer sturingsinformatie. Het nieuwe financieel pakket is dit jaar in gebruik genomen. De focus lag in 2019 op het zich eigen maken van het financieel systeem. Alle processen zijn herschreven en ingericht. Nog niet alle processen zijn optimaal ingericht, in 2020 is het een belangrijke doelstelling om dit te bereiken. Daarnaast gaat er gestuurd worden op:

• Het optimaliseren van juistheid, volledigheid en met name de tijdigheid van financiële gegevens (in control zijn).
• Zorgen dat financiën meer betrokken is aan de voorkant van het proces zodat de kwaliteit van de adviezen verbetert.

In 2019 zijn de gemiddelde betaaltermijnen teruggebracht naar 28 dagen.

Doelmatigheids- en doeltreffendheidsonderzoeken

In 2019 is het onderzoek naar de bouwleges, dat oorspronkelijk gepland was in 2018 uitgevoerd. Ook het onderzoek naar de processen van planning en control (planning 2019) is uitgevoerd. Bij beide zijn de uitkomsten met de raad gedeeld en de verbeterpunten opgepakt. In 2019 was tevens onderzoek gepland naar externe inhuur. De uitkomsten vanuit het  onderzoek naar externe inhuur volgen in 2020.

Interbestuurlijk toezicht

De provincie is toezichthouder voor de beleidsonderwerpen gemeentelijke financiën, ruimtelijke ordening, bouwen, milieu, huisvesting, monumenten, archieven en constructieve veiligheid van bouwwerken. Het Rijk is toezichthouder voor de gemeenten op die terreinen, waar provincies geen taak en expertise hebben. Dit geldt bijvoorbeeld voor onderwijswetten en sociale zaken. Deze werkwijze is geregeld in de Wet Revitalisering Generiek Toezicht.

De provincie Utrecht heeft op haar website een overzicht opgenomen van de resultaten van de uitvoering van de wettelijke taken van de gemeente De Ronde Venen en overige gemeenten binnen de provincie Utrecht. Deze resultaten zijn raadpleegbaar via https://www.provincie-utrecht.nl/onderwerpen/alle-onderwerpen/interbestuurlijk-toezicht/.

De invoering van de Algemene Verordening Gegevensbescherming

In 2019 is verder gewerkt aan de implementatie van de AVG. Zo is er een organisatiebreed Privacyteam opgezet. Deelnemende collega’s hebben trainingen gevolgd om toe te kunnen zien op naleving van deze verordening. Ook is er gewerkt aan bewustzijn in de organisatie. In dat kader zijn onder andere een Week van de Privacy en Informatieveiligheid georganiseerd, heeft er een pubquiz voor nieuwe medewerkers plaatsgevonden en zijn er algemene berichten op intranet geplaatst.

Leden van het Privacyteam houden sinds 2019 bij welke persoonsgegevens hun team gebruikt en met welk doel. Dit gaat de organisatie bijvoorbeeld helpen om inzageverzoeken (welke gegevens heeft de gemeente van mij en waarom?) compleet en snel op te leveren.

De privacy adviseurs rapporteren nu per kwartaal aan de Functionaris Gegevensbescherming over de voortgang van de implementatie. Daarnaast hebben we ervaring opgedaan met het opstellen van een privacyrisico-analyse voor een nieuw project.

In 2019 zijn 23 convenanten en verwerkersovereenkomsten gesloten met partijen die persoonsgegevens ontvangen van de gemeente. Er waren 9 intern gemelde datalekken (waarvan 6 zijn doorgegeven aan de Autoriteit Persoonsgegevens) en 2 inzageverzoeken. In totaal zijn dit jaar 227 privacy vragen in behandeling genomen.

In juni 2019 is door de raad het initiatiefvoorstel aangenomen over mogelijke scenario’s van de vernieuwing van het gemeentehuis. Bij actie 3.07.1 (domein 3) in de jaarrekening wordt dit toegelicht.